A joint meeting between the officials of Kalupur Bank and the women of nomadic communities for better financial management..

Shri. Himmatbhai Shah addressing the women of
nomadic communities,  who have taken loans from
The Kalupur Cooperative Bank. 

In last couple of years VSSM has taken up one mammoth task and i.e to create an environment for the nomadic communities to earn a dignified living and thus break from the shekels of poverty and exploitation. VSSM has been providing small loans to the individuals willing to start their own venture, purchase means to earn living etc. As an organisation, we are trying our level best to reach to as many individuals possible but being an organisation with limited resources we have our limitations. We can’t match the ability of any bank or financial organisation. There are many banks but the question is of providing loans to nomads who do not have all the required documents!! no bank agrees to venture in such territories. Absence of the necessary documents  and other processing requirements like a guarantor etc. means such families are refused access to funds from formal financial institutes. Under such circumstances we found the understanding and sympathetic approach of The Kalupur Commercial Cooperative Bank. The office bearers of this institute could grasp the ground realities of these families, they made some amends in the rules by relaxing them a bit  and  agreed to extend financial support to the nomadic families.  As a result 208 individuals, of which women are more, have been granted loans for livelihood in the past 6 months. The loans have also been extended to 132 individuals for construction of homes.

On 24th September 215 we had a meeting at the Sadvichar Campus, for  the women who have taken livelihood loans from the bank. The meeting was primarily to brief them about the nitty-gritties of banking and how to maintain a healthy relationship with the  bank, the talks focused on timely repayment of instalments, savings etc. On behalf of the bank Shri. Himmatbhai Shah remained present and from VSSM Ilaben, Chayaben, Madhuben, Amiben all of whom are actively engaged in tackling the issues of thees families remained present in this session.

Apart from supporting them with small loans we are also guiding them on managing their finances better with emphasising on inculcating the habit of regular savings. Most of the time these families work when they have need for money if on some days they earn enough to last for a couple of days, they wouldn’t go to work until they had that money. This is a habit they have formed and may be following from their past generations. VSSM is staving to change such inherent practices and free them from the dependence of money lenders and churning in the cycle of debt and poverty.

vssmની મદદથી કાલુપુરબેન્કમાંથી લઘુ ધિરાણ લઈને વ્યવસાય કરતી વિચરતી જાતિની બહેનો સાથે ધિરાણ, બચત વગેરે સંદર્ભે બેઠક યોજાઈ

વિચરતા પરિવારોને વગર વ્યાજે લોન આપીને આ પરિવારોને આર્થિક રીતે સક્ષમ કરવાનું કામ vssm કરે જ છે પણ નાણાંકીય રીતે બહોળા સમાજ સુધી પહોચવામાં સંસ્થાગત રીતે આમારી મર્યાદા આવી જાય. પણ જો બેંક આ પરિવારોને ધિરાણ કરવા આગળ આવે તો ઘણું કામ થઇ શકે. જોકે બેંકો ઘણી છે પણ વિચરતી જાતી પાસે પોતાના ઓળખના આધારો ના હોય ક્યાંક આધારો હોય તો ઘર પાકું ના હોય, એમની બાહેંધરી લેનાર બીજું કોઈ ના હોય. આ સ્થિતિમાં એમને સમજી એમના માટે સહાનુભુતિ દર્શાવી એમને ધિરાણ કરવાનું થોડું મુશ્કેલ લાગતું. પણ કાલુપુર બેંક અને બેંક સાથે જોડાયેલા હોદ્દેદારો આ બાબતે આગળ આવ્યાં અને એમણે આ પરિવારોને ધિરાણ માટે તૈયારી દર્શાવી. લોન માટે જરૂરી દસ્તાવેજો માટે એમણે થોડા નિયમ હળવા કર્યા અને એના કારણે vssmની મદદથી છેલ્લા ૬ મહિનામાં ૨૦૮ વ્યક્તિઓ જેમાં બહેનોની સંખ્યા મોટા પ્રમાણમાં છે એમને લઘુ ધિરાણ આપ્યું. બેંક દ્વારા વિચરતી જાતિને ફક્ત વ્યવસાય માટે જ નહિ પણ એમનું ઘર બાંધવા માટે પણ ઓછા વ્યાજે ૧૩૨ વ્યક્તિઓને લોન આપવામાં આવી.

વ્યવસાય માટે જેમણે લોન લીધી છે એવી બહેનોની એક બેઠક તા.૨૪ સપ્ટેમ્બર ૨૦૧૫ના રોજ સદવિચાર પરિવાર કેમ્પસમાં આયોજિત કરી. જેમાં તમામ બહેનો હાજર રહી. આ બેઠકમાં બેંક સાથેનો વ્યવહાર, બચત, લોનના હપ્તાની સમયસર ચુકવણી વગેરે બાબતે વિગતે વાત કરી.. બેકમાંથી આદરણીય શ્રી હિમ્મતભાઈ શાહ અને બેન્ક્નો અન્ય સ્ટાફ સાથે vssmની અમદાવાદની ટીમ કે જેઓ સક્રિય રીતે આ કામમાં કરી રહ્યા છે એવા ઇલાબહેન, છાયાબહેન, મધુબહેન, અમીબહેન પણ ઉપસ્થિત રહ્યા અને સૌ બહેનોને માર્ગદર્શન આપ્યું..

વિચરતી જાતિના લોકો મહેનતુ છે પણ પૈસાનું આયોજન આવડતું નથી એટલે ગરીબીમાંથી બહાર આવી શકતા નથી.. દા.ત. સરાણીયા છરી ચપ્પુની ધાર કાઢે. રોજ સરણ લઈને કામે નીકળે અને રૂ.૫૦- ૬૦ કે રૂ.૧૦૦ નું કામ કરે ક્યારેક નસીબ સારું હોય તો વધારે કામ થાય.. આ આવકમાંથી થોડી પણ બચત આ પરિવારો ના કરે. કરવું નથી એમ નથી પણ એ સમજણ જ નથી... ઉલટાનું જે કમાયા છે એ જ્યાં સુધી ખૂટે નહિ ત્યાં સુધી કામે ના જાય.. આ સમજણ એમના કોઠે પડી ગઈ છે એમાંથી એમને બહાર લાવવાનું પ્રથમ કરવાનું છે.. અને આ વિગતો આ પરિવારો સમજતા થશે તો નાના ટેકાથી પણ તેઓ ઘણું કરી શકશે..

vssmની મદદથી કાલુપુરબેન્કમાંથી લઘુ ધિરાણ લઈને વ્યવસાય કરતી વિચરતી જાતિની બહેનોને સંબોધતા બેંકના કર્મચારી શ્રી હિમ્મતભાઈ શાહ

VSSM convinces Devnath Vadee to start his own venture and be an example for his community ….

VSSM convinces Devnath Vadee  to start his own
venture and be an example for his community ….
In the picture- Devnath preparing tea at his tea stall.

The Vadee (Snake Charmer) community or the iconic ‘shake-charmers’ were the face of India. India was know as a land of snake charmers. But with the implementation of the Wildlife Protection Act rendered them jobless. Suddenly the occupation that they had been engaged with all their lives and past generations became illegal,  practicing it meant inviting legal action and fines. The Vadee community mostly lived isolated in the woods, the effect of the new law was the community turning into beggars as they did not have any other skills to earn living and there were no measures by the government to rehabilitate such a huge community. Today we can find many Vadee families including young children  roaming around and  begging as a means to earning, while some hone costumes of sadhus and wander waiting for people to give some alms. Every one tell them to work and earn their living, but the community is clueless. The have no answers to the hows and whats??


VSSM has been striving to create livelihood opportunities for this community. It has made numerous presentations to the government for making some rehabilitation plans for such communities, but have not yielded any positive results. We understand  that this community has to give up begging as occupation and earn a more dignified living, we had initiated the process of identifying youth from the communities willing to put in hard work and prepare them for some profession and  extend  them interest free loans. Everything was to be done by us identify the youth, identify a profession,  train them, link them with the market etc. yet no one was ready to come forth.

This experience made us contemplate further as to how do we make the Vadee youth work and earn living. One thing struck us then.. The Vadee are fond of tea and numerous cups of tea in a day, they do not like to make tea at home, instead would prefer a cup of this beverage from a tea  stall nearby. So we decided to prepare a Vadee gentleman to start a tea stall. Bhacahu has a big Vadee settlement and VSSM has been working with these families for a while, the Bal Dost  Ishwarbhai  talked and  prepared Devnath to start a tea stall with some snacks. So will he be successful was the big question but we had to take this calculated risk if we had to set an example before the community. But Devnath worked hard and succeeded. The hotel and tea stall both are doing good business. The instalments to Rs. 30,000 loan we had sanctioned are also paid regularly while he still manages to save some amount. Devnath’s son studies from Ishwar at the  Balghar support by Aarti Foundation.

“ its enough, I do not  desire to lead a wandering life anymore, when begging people are not happy to give us money and it does take an effort to persuade them, that is hard work too but more than that I would prefer to do this work more, this work is pleasure rather than pain!!!” confesses Devnath.

Gujarat has a huge population of Vadee community. VSSM is trying its level best to provide decent employment opportunities to these families but, its impossible to reach to such vast number alone and we would appreciate if there is some government support in rehabilitation these community.

વાદી – મદારી સાપના ખેલ દર્શાવીને લોકોનું મનોરંજન કરતાં અને આજીવિકા રળતાં. પરંતુ ‘વાઇલ્ડ લાઈફ પ્રોટેક્શન એક્ટ’ અંતર્ગત સાપના ખેલ કરવાં પર પ્રતિબંધ આવ્યો અને આ પરિવારો પાસે અન્ય વિકલ્પ ના બચતાં મોટાભાગના ભીખ માંગીને કે સાધુ બાવાના વેશ ધારણ કરીને ગુજારો કરવા માંડ્યા. vssm આ પરિવારો સ્વમાનભેર રોજગારી મેળવી શકે એ માટે પ્રયત્નશીલ છે. સરકારમાં આ સમુદાયના પુન:વસન માટે પણ ખુબ રજૂઆતો કરી છે પણ એ દિશામાં નક્કર આયોજન થયું નથી. શુ કરવું? આ સમુદાયના લોકોને ભીખ માંગવાનું છોડીને મહેનત કરવાનું અમે કહીએ છીએ પણ એ સૌથી અઘરું છે. જો કે એ કરવાનું તો છે જ. અમે વસાહતોમાંથી જ મહેનત કરવા માટે તૈયાર હોય એવાં યુવાનોને વ્યવસાય માટે વગર વ્યાજે લોન આપવાનું નક્કી કર્યું. કયું કામ એ લોકો કરશે એ પણ આપણે જ નક્કી કરીને એની ગોઠવણ પણ આપણે કરીને આપવાની હતી. એક વર્ષથી મહેનત કરી પણ કોઈ તૈયાર ના થાય.

વાદી ચા પીવાના ખુબ શોખીન અને એમની વસાહતની પાસે વાદી સિવાયના કોઈની ચાની હોટલ હોય જ અને એ ધમધોકાર ચાલે.. કારણ વાદી ઘરે ચા પીવા કરતા હોટલની ચા પીવાનું વધારે પસંદ કરે.. અમે વસાહતમાં ચાની હોટલ કરી શકે એવા એક વાદીભાઈને તૈયાર કરવાનું નક્કી કર્યું. ભચાઉમાં વાદીની ખુબ મોટી વસાહત અને એમાંથી દેવનાથને ચાની હોટલ અને સાથે સાથે નાની દુકાન જેમાં વેફર, બિસ્કીટ વગેરે વેચવાનું કરવા માટે vssmના કાર્યકર ઈશ્વરે તૈયાર કર્યો. શુ થશે? દેવનાથ બરાબર કામ કરશે? ઘણા પ્રશ્નો હતાં પણ દેવનાથ ગોઠવાઈ ગયો. હોટલ અને ગલ્લો બંને બરાબર ચાલે છે. અમે ૩૦,૦૦૦ ની લોન આપી છે જેના હપ્તા પણ નિયમિત ભરે છે અને બેંકમાં બચત પણ કરે છે. દેવનાથનો એક દીકરો ઈશ્વર પાસે જ આરતી ફાઉન્ડેશનની મદદથી ચાલતા vssmના સત્યમ બાલઘરમાં ભણે છે. દેવનાથ કહે છે, ‘બસ હવે રખડવું નથી. માંગવા જઈએ તો કોઈ સામેથી દેવા રાજી ના હોય એમાંય મહેનત પડે છે પણ એ મહેનત કરતા આ મહેનતમાં વધારે આનંદ છે.’

ગુજરાતમાં વાદીની વસ્તી ઘણી વધારે છે બધાને કામે વળગાડવા જરૂરી છે vssm એનાથી થાય એ પ્રયત્ન કરશે પણ સરકાર વાદીની કુશળતા જોઇને એમનું પુન:વસન કરે તો ઉત્તમ કામ થાય.

ફોટોમાં vssmની મદદથી લોન લઈને કરેલી હોટેલ અને ગલ્લામાં ચા બનાવી રહેલાં દેવનાથભાઈ વાદી

Livelihood Generation For Nomadic Gadaliyaa Community Women by VSSM Initiative

A Nomadic Tribes - Gadaliyaa Community Family

Some fundamental guidance, very simle changes in lifestyles and some amazing results in lives of these nomadic Gadaliyaa women……..

To understand this case-story a bit of a history first..……..

After suffering a bitter defeat from Akbar, Maha Rana Pratap left Chittodgadh and so did his loyal men.  Amongst them were the Gadaliya.  The Gadaliya were part of the royal army.  Mana Rana Pratap had vowed to return to Chittodgadh only after he won it back from the Moguls. But this was never to happen as he died soon after and the Gadaliya who had left their homeland never returned back to Marwar. The Gadaliya moved on carts or gada from which their name derives- with the army and were responsible of carrying the required logistics material for sustaining the armies during the war times.  They would set up tents and make or repair the weapons on site. In fact, they were the in-house ironsmiths. After the death of their beloved king the Gadaliyaa Community scattered away. Rajasthan has huge population of this community, where they are known as Gadariya or Gadi Luhar.  They got engaged in making household tools,  agricultural tools, kitchen tools etc.  which required them to travel from village to village.

A Nomadic Gadaliyaa Community Women 

During the monsoon months the community would have their settlement with the Vanzaras and hence they have picked up lot of their trade skills. These days they have their hands in lot of different trades. Buying and selling bullocks is a trade these community was skilled at. . But with the usage of tractors increasing in agriculture the demand for bullocks has decreased considerably. Along with trading bullocks they hand craft iron tools used for farming and some house-hold usage, they are skilled ironsmiths so many families had continued with this ancestral occupation. The Gadaliyaa in Gujarat are  engaged with either of the trades these days. 

Many Gadaliya families reside in Rajkot’s Ghanteshawar. Their occupation- making and selling tools made from iron. Very hard working but still could barely manage to make ends meet. Sort of daily wage earners who made just enough to buy daily ration. VSSM has been instrument in bringing Voter ID cards to these families just before the previous Loksabha elections. Infact 3,500 nomadic  individuals were allotted Voter ID cards because of VSSM’s efforts partnered with the unflinching support of Gujarat’s Chief Electoral Officer Ms. Anita Karwal. 

Gadaliyaa Community Woman with Livelihood Generation by VSSM

Kanubhai, VSSM’s team member of rat region,  remains in constant touch with these families. He could very well sense the everyday challenges of these families. With limited money on hand they couldn’t buy enough raw material (tin sheets), the suppliers always gave them retail rather than wholesale rates. Tongs, serrated ladles, flat ladles, stoves, sieve are some of the products made by the Gadaliyaa.  They roam village to village to sell these kitchen tools,at times the merchants would buy these products from them but at a wholesale rate. Shrewd businessmen!!  can’t sell at wholesale price but can always buy at wholesale rate. Whenever the Gadaliyaa asked for good price,  they argued, buy the raw material in bulk (substantial amount) and we shall offer you wholesale price. Buying  material in  bulk requires  decent amount of investment which these families  never have. They do not  earn enough to be able to save for the rainy day. 

A Nomadic Gadaliyaa Man with
Income Generation  by VSSM

VSSM decided to extend support to 3 Gadaliyaa Women A Nomadic Tribes of Gujarat Panetarben, Ehsanben and Sevakramben. All these three women are widows. A loan of Rs. 10,000 each was given to these women. VSSM’s Kanubhai helped them sort out their schedule and finances, managing this amount wasn’t easy for them. First he asked them to busy groceries of Rs. 2,000/- each. Food in the house meant no need to go out to sell the stuff on daily basis (which they did earlier for the need to buy food).  With the rest of the  money they bought tin sheets at wholesale rate and all the other stuff needed to begin manufacturing. It was decided to not go and sell stuff until  substantial numbers of items have  been made.  If the  merchants wanted  stuff at a wholesale rate  prices for the same were fixed as well.  

Right now these women are busy making products that will fetch them good rates. The y are hopeful  things will workout well. As Ehsanben says, “Kanubhai has guided us a lot, earlier we would go out to sell products everyday, our spending on commute was also very high, now we save that money, we have also revised our pricing, we are saved from the tedious job of everyday selling. No more are we required to worry about how to keep the kitchen firs bring as there is enough food in the house. Once we start selling he money will begin to roll in. We will bring some more raw material from it, pay the instalment, bring groceries and begin to save for future.  Nobody had ever taught how to manage and plan in such a manner.” 

Normally, we write about individuals  who have been supported by VSSM once some radical change is observed  in their lives. But we felt the need to share this story with you as it reflects how simple and basic guidance can bring  such major change in the lives of people living on the margins, people who are constantly pushed to the end just because they haven’t picked up the tricks of the trade. But its their inherent wisdom accompanied by the astute guidance of VSSM team that is bringing a gradual change in their lives………..

કેટલી નાની વાત પણ એમની સાથે બેસી એમને સમજાવીએ તો કેટલા અદભૂત પરિણામો મળી શકે

ગાડલિયા સમુદાયનો મૂળ વ્યવસાય લોખંડના ઓજારો બનાવવાનો અને ગામે ગામ ફરીને વેચવાનો. ખેતીમાં જરૂરી બળદો વેચવાનું કામ પણ આ પરિવારો કરતાં. બળદો ખરીદીને એને એવા સરસ શણગારી - તૈયાર કરીને વેચવાનાં. બળદ વેચવાની સાથે સાથે તેઓ ખેતી કામમાં વપરાતા ઓજારો વેચવાનું કામ પણ કરતાં. પણ ખેતી માટે હવે ટ્રેક્ટરનો ઉપયોગ ખુબ થવા લાગ્યો છે. એટલે બળદથી ખેતી કરવાનું પ્રમાણ ખુબ ઘટી ગયું છે. તેઓ ખેતીના ઓજારો બનાવવાનું કરતાં આજે કેટલાંક એ કામ પણ કરે છે પણ ઘણા પરિવારો હવે ઘર વપરાશમાં વપરાતી લોખંડની વસ્તુ બનાવીને વેચવાનું કરે છે. મહારાણા પ્રતાપના વફાદાર એવાં ગાડલિયા મૂળ રાજસ્થાનના વતની પણ રાણાપ્રતાપે અકબર સામેની લડાઈ વખતે ચિતોડગઢ છોડ્યું એમની સાથે એમની વફાદાર પ્રજાએ પણ ચિતોડગઢ છોડ્યું. ગાડલિયા એમાંના એક હતાં. રાજસ્થાનમાં એમની ઘણી મોટી વસ્તી છે ત્યાં ગાડરિયા કે ગાડી લુહાર તરીકે તેઓ ઓળખાય છે. ગુજરાતમાં પણ એમની વસ્તી ઘણી છે.

રાજકોટના ઘંટેશ્વરમાં... ગાડલિયા પરિવારો વર્ષોથી રહે. આ પરિવારો  પોતાનો પરંપરાગત વ્યવસાય લોખંડમાંથી ઘર વપરાશના સાધનો બનાવીને વેચવાનું કરે. આ પરિવારો ખુબ મહેનતુ. ખુબ કામ કરે છતાં બે ટંકનો રોટલો નિયમિત ભેગો કરવો મુશ્કેલ થઇ જાય. રોજે રોજ પાંચ રૂપિયાનું તેલ. બે રૂપિયાનું મરચું એમ છૂટક સામાન લાવીને રાંધવાનું. vssmના કાર્યકર કનુભાઈ આ પરિવારો સાથે કામ કરે. ગત લોકસભાની ચુંટણી વખતે રાજકોટમાં રહેતાં વિચરતાં પરિવારોના આશરે ૩,૫૦૦ લોકોને vssmના કારણે અને મુખ્ય નિર્વાચન અધિકારી શ્રી અનિતાબહેન કરવાલની મદદથી મતદારકાર્ડ મળ્યાં. જેમાં આ ગાડલિયા પરિવારને પણ કાર્ડ મળ્યા હતાં. હવે એમનાં રોજબરોજના પ્રશ્નો સમજવાનું પણ થતું. રૂ.૨૦૦૦ કે ૩૦૦૦ની સગવડ થાય એટલે આ પરિવારો લોખંડનું પતરું લઇ આવે અને એમાંથી ચુલા, ઝારા, ચારણી, તાવેતા, ચીપિયા વગેરે જેવા સાધનો બનાવીને ગામડાંઓમાં ફરીને વેચે કેટલીક વખત તો દુકાનદારો એમની પાસેથી હોલસેલમાં સામાન ખરીદી લે. પણ સરવાળે ખુબ મોંઘુ પડતું. એ જે સામાન લાવતા એ એમને હોલસેલમાં ના મળે અને વેચવાનું હોલસેલમાં? પણ વેપારી કહે, ‘તમે એક સામટો સામાન ખરીદો તો હોલસેલના ભાવે આપું. હવે એકસામટો સામાન ખરીદવા ફદિયા તો જોઈએ ને? વળી બચત તો જીંદગીમાં ક્યારેય કરેલી નહિ. એટલે પાસે મૂડી હોય એમ પણ ના બને. આપણે ત્રણ વ્યક્તિને (૧) પાનેતરબહેન (૨) અહેસાનબહેન અને (૩)સેવકરામને લોન આપવાનું નક્કી કર્યું. બન્ને બહેનો વિધવા છે. પ્રત્યેકને રૂ.૧૦,૦૦૦ની લોન આપી. અલગ અલગ ગણીએ તો રૂ.૧૦,૦૦૦ અને ભેગા ગણીએ તો રૂ.૩૦,૦૦૦ થયાં. એમાંથી કનુભાઈએ એમને આયોજન શીખવ્યું. પ્રત્યેક પરિવારના ઘરમાં રૂ.૨,૦૦૦ નું કરિયાણું ભરાવ્યું. જેથી સામાન બનાવીને રોજે રોજ વેચવા જવાની ઝંઝટ ના રહે અને શાંતિથી કામ થઇ શકે. એ પછી ૨૪,૦૦૦ માંથી લોખંડના પતરાં ફોટોમાં દેખાય છે એ અને જરૂરી હાથા, રીવેટ વગેરે પરચુરણ સામાન હોલસેલના ભાવે ખરીદાવ્યો અને કામ શરુ કરાવ્યું. જ્યાં સુધી ૧૦ થી ૧૫ની સંખ્યામાં સામાન તૈયાર ના થાય ત્યાં સુધી વેચવા નહિ જવાનું અને વેપારીને જથ્થાબંધમાં જોઈએ તો એનો પણ ભાવ- તાલ કરવાનું નક્કી કર્યું. હાલમાં બધા જ પરિવારો સામાન બનાવવામાં વ્યસ્ત છે.. સારું પરિણામ મળશે એવી આ પરિવારોને આશા છે. અહેસાન બહેન સાથે જયારે વાત થઇ ત્યારે એમણે કહ્યું, ‘અમે રોજ માલ બનાવીને વેચવા જતા એની જગ્યાએ ૮ દિવસથી સામાન બનાવી રહ્યા છીએ. ઘરમાં ખાવા છે એટલે રોજ વેચવા જવાની માથાકૂટ નથી. એટલે રોજે રોજનું ભાડું પણ બચે છે. બસ બે દિવસમાં બધો સામાન થઇ જશે પછી વેપારી પાસે જ જઈશ. સારો ભાવ આપશે તો એને જ વેચી દઈશ અને એમાંથી બીજો સામાન અને કારીયાણું ભરાવી દઈશ. લોનના હપ્તાની રકમ એક બાજુ રાખીશ. થોડી બચત પણ કરવી છે.. અમને કોઈએ વ્યવહાર શીખવાડ્યો જ નહોતો એટલે આ બધું સમજાતું નહોતું પણ કનુભાઈએ સારું સમજાવ્યું..’

આમ તો vssm દ્વારા જેમને લોન આપવામાં આપવામાં આવે છે એમનો વ્યવસાય બરાબર ચાલે પછી જ અમે એમનાં વિષે લખીએ જેથી અમને પણ એમની રોજિંદી જીન્દગીમાં આવેલા બદલાવ વિષે ખ્યાલ આવે પણ ફોટોમાં દેખાય છે એ વ્યક્તિઓ વિષે શરૂઆતથી જ લખવાનું જરૂરી લાગ્યું.. કેટલી નાની વાત છે પણ એમની સાથે બેસી એમને સમજાવીએ તો કેટલા અદભૂત પરિણામો મળી શકાતા હોય છે એનો આ દાખલો છે..

ફોટોમાં સામાન બનાવી રહેલાં ત્રણે પરિવાર..અને એ જે સ્થિતિમાં રહે છે એ જોઈ શકાય છે

VSSM Support Nomadic Communities for Livelihood - Hameerbhai Vansfoda's story

Hameerbhai Vansfoda from Nomadic Communities with his goods 

VSSM supports Hameerbhai Vansfoda’s new venture of selling household plasticware….

Hameerbhai Vansfoda  a skilled bamboo basketmaker cannot afford to make baskets anymore- reason the increasing cost of bamboo is making it difficult for him to source bamboo and keep the prices of his products reasonable….hence he is left with no choice  but to search for alternate means of livelihood. Hameerbhai is a resident of Ludra village of Diyodar block. He stays on the government wasteland. 

Like Hameerbhai,  thousands of nomadic families are being forced to reinvent their livelihood options. The changing markets, production techniques, new forest  and  wildlife laws, modern means of entertainment etc have had negative impact on the traditional occupations of these nomadic communities who were so dependent on their inherent skills that they never felt the need to pick any other skills.  In the present times this need to search new vocations is more pressing than ever. 

Hameerbhai was familiar with the activities of VSSM, the organisation that facilitated the process of his Antoday ration card and ensured that his name entered the BPL list. Hameerbhai desired to start his own business of selling plastic buckets, tubs, baskets, stools and other household plasticware. But the venture required capital investment that he did not have. He proposed for a loan to VSSM. A loan of Rs. 30,000 was granted by VSSM and Rs. 15,000 Hameerbhai borrowed from his friend. With the money he bought enough plasticware to be sold by the husband-wife duo. They began with selling the good around Diyodar and later expanded their area to Himmatnagar and Vijapur. The sells are brisk and profit is good compare to the bamboo products.  The couple is really working hard to change its fate. Their elder son and his wife look after the rest of their children who are studying in Ludra village. 

The Vicharta Samudaay Samarthan Manch – VSSM team has also eased out Hameerbhai's tension of paying instalments. Earlier Hameerbhai had to come all the way to Diyodar to pay his instalment but Naranbhai worked out an option that he either directly deposits the amount in VSSM account which he refused as it wasn’t a comfortable option for him or every month  he gives the amount to VSSM’s Vijapur team member Tohid, the option that has worked out fine.  

વાંસ મોંઘો થતાં સુડલા ટોપલા બનાવતા હમીરભાઈ હવે પ્લાસ્ટીકના તબકડા, ડોલ લાવીને વેચવાનો નવો વ્યવસાય શરુ કર્યો..

ગુજરાતમાં વિચરતી જાતિની યાદીમાં સરકારે ૨૮ જાતિઓનો સમાવેશ કર્યો છે. આ દરેક જાતિઓના પરંપરાગત વ્યવસાય જુદા જુદા.. જેમ કે કાંગસિયા માથું ઓળવાની કાંસકી બનાવીને વેચે, ઘંટિયા ઘંટી ટાંકવાનું અને વેચવાનું કરે, ઓડ માટીના ઘર બનાવવાનું કામ કરે, વાંસફોડા વાંસમાંથી સુડલા-ટોપલા બનાવે. નટ અંગ કસરતના ખેલ કરે.. દરેકે દરેકે જાતિઓની આવી અલગ અલગ વિશેષતા અને એના આધારે તેઓ નભે. પણ બદલાતી સમાજ વ્યવસ્થામાં આ વ્યવસાયો પડી ભાંગ્યા છે. આવામાં નવા વ્યવસાય તરફ એમને વાળવા અત્યંત આવશ્યક છે. નવા વ્યવસાયોની તાલીમની સાથે સાથે જરૂરિયાત પ્રમાણે વગર વ્યાજની લોન નવા વ્યવસાય માટે આ પરિવારોને મળે એ દીશામાં vssm પ્રયત્નશીલ છે. જે અંતર્ગત દિયોદર તાલુકાના લુદ્રાગામમાં રહેતાં હમીરભાઈ વાંસફોડાવાદીને લોન આપવામાં આવી.

હમીરભાઈ લુદ્રાગામની સરકારી પડતર જગ્યામાં રહે. પરંપરાગત વ્યવસાય વાંસમાંથી સુડલા અને ટોપલા બનાવવાનો કરે પણ એમાં ખાસ મળતર મળે નહિ. વાંસ મોંઘો થઇ રહ્યો છે.. પણ બીજો વ્યવસાય કરવા પૈસા નહિ. એટલે ના છૂટકે જે મળે એનાથી સંતોષ મેળવીને આ વ્યવસાય કર્યા કરે. 

દિયોદર તાલુકામાં વિચરતા પરીવારો સાથે આપણે જે કામ કરીએ છીએ એનાથી હમીરભાઈ પરિચિત. એમનું પોતાનું અંત્યોદય રેશનકાર્ડ અને એમનું BPL યાદીમાં નામ આવે એ માટે આપણે જ પ્રયત્ન કરેલો અને એ સફળ પણ રહ્યો. આપણે કેટલાક પરિવારોને સ્વતંત્ર વ્યવસાય માટે લોન આપેલી એ

હમીરભાઈ જાણે. પોતાને પ્લાસ્ટીકના તબકડા, બેસવા માટેના પાટલા, ડોલ, ટબ વગેરે વેચવાનો વ્યવસાય કરવાનું મન. પણ પાસે બચત નહિ એટલે કરી શકે નહિ. આ અંગે vssm પાસેથી લોનની માંગણી કરી. રૂ.૩૦,૦૦૦ આપણે આપ્યા અને બીજા રૂ.૧૫,૦૦૦ એમણે એમનાં મિત્ર પાસેથી લીધા અને ફોટોમાં દેખાય છે એ સામાન લાવ્યા અને વેચવા માટે પતિ –પત્ની બન્ને દિયોદર આસપાસમાં ફરવા માંડ્યા. ધંધો સારો ચાલવા માંડ્યો.. વધારે સામાન ભેગો કરી હિંમતનગર અને વિજાપુર તરફ નીકળી ગયા. હાલમાં પણ એ વિજાપુર આસપાસના વિસ્તારમાં જ ધંધા અર્થે વિચરણ કરે છે. એમનો વ્યવસાય પણ સારો ચાલે છે. વાંસ કામમાં મળતર ખુબ જ ઓછું હતું પણ નવા વ્યવસાયમાં સારું મળે છે જેનો એમને સંતોષ છે. 

હમીરભાઈ સતત વિચરતા રહે આવામાં vssmની લોનની માસીક હપ્તાની રકમ ચુકવવાની થઈ એટલે છેક દિયોદર પરત ગયા અને  રૂ.૨૦૦૦ હપ્તા પેટે આપ્યા. ધંધા વિષે વધારે પૂછતાં નારણને ખ્યાલ આવ્યો. કે હમીરભાઈ ફક્ત હપ્તો આપવા છેક વિજાપુરથી દિયોદર આવ્યા છે. એણે હમીરભાઈને કહ્યું, લોનની રકમ આપવા તમારે છેક અહિયાં આવવું એના કરતા તમે vssmના બેંકના ખાતામાં જમા કરાવી દો તો? વિગતો હું આપું. પણ હમીરભાઈએ ના પાડી , ‘એ મને ના ફાવે’ તે પછી vssmના વિજાપુરના કાર્યકર તોહીદ સાથે નારણે એમની વાત કરાવી અને હવેથી હપ્તાની રકમ તોહીદભાઈને આપવાનું ગોઠવી આપ્યું.. પતિ-પત્ની બન્ને ખુબ મહેનત કરે છે બાળકો લુદ્રાગામમાં જ રહીને ભણે છે મોટો દીકરો અને એની પત્ની ઘરનો કારભાર સંભાળે છે.. 

ફોટોમાં નવા વ્યવસાય સાથે હમીરભાઈ અને એમના ભાઈ જેઓ વાંસ પર કામ કરે છે.